U bent hier

Biodiversiteit en natuur

De term biodiversiteit is een samentrekking van twee woorden: bio (leven) en diversiteit (verscheidenheid). Biodiversiteit verwijst naar alle vormen van leven die u op aarde aantreft: planten, dieren en micro-organismen.
Tussen mens en biodiversiteit bestaat er als het ware een haat-liefdeverhouding: hoewel biodiversiteit onmisbaar is in onze samenleving, is ze juist door menselijke activiteiten wereldwijd in gevaar.

Meer informatie over de vele aspecten van biodiversiteit, haar onmisbaarheid in onze samenleving en de bedreiging van biodiversiteit vindt u op de website van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu.

Aandachtspunten

De uitheemse soorten of indringers bedreigen de plaatselijke biodiversiteit. Want de transportsector brengt vele invasieve soorten ons land binnen, die het evenwicht verstoren en inheemse soorten verdringen.
Ook bepaalde natuurlijke fenomenen zoals de klimaatverandering (woestijnvorming, …) maar ook verontreiniging en fragmentatie van ecosystemen zijn een bedreiging voor de biodiversiteit. Als het begrip 'biodiversiteit' nog beter zijn weg zou vinden naar studies en wetenschapscampagnes gefinancierd door de overheid, zouden deze bedreigingen beter in kaart gebracht kunnen worden.
Een andere belangrijke bedreiging is de toenemende urbanisatie en intensifiëring van de landbouw. Beide beperken de beschikbare ruimte voor natuurontwikkeling.

In de ontwikkelingssamenwerking is het belangrijk om de plaatselijke biodiversiteit in geen geval schade te berokkenen. Gelukkig behoort de natuurlijke rijkdom van een staat zoals zuiver water, energiebronnen of voedsel sinds de wereldmilieutop van Rio niet langer toe aan de mensheid in haar geheel. Elk land heeft het soevereine recht over zijn eigen natuurlijke hulpbronnen. Dat betekent bijvoorbeeld dat een bedrijf dat het potentieel van een geneeskrachtige plant wil exploiteren eerst de toestemming van het land van oorsprong moet krijgen en een akkoord moet sluiten met dat land over de verdeling van de (al dan niet financiële) voordelen. Genetische rijkdommen - van plantaardige, dierlijke of microbiologische aard - die voortspruiten uit de biodiversiteit worden steeds waardevoller.

Internationale aanpak

De Verenigde Naties (VN) hebben een verdrag voor de bescherming van de biodiversiteit uitgevaardigd.
Daarnaast vaardigde de VN ook het verdrag voor trekkende diersoorten uit.
Het verdrag over de bescherming van trekkende wilde diersoorten heet kortweg de Bonn-conventie. In het kader van deze conventie kunnen bijkomende overeenkomsten worden afgesloten te bescherming van bepaalde soorten en soortgroepen. België heeft zich aangesloten bij een aantal van deze overeenkomsten: 

  • de overeenkomst over de instandhouding van vleermuizen in Europa (EUROBATS) 
  • de overeenkomst over de bescherming van Afrikaans-Euraziatische trekkende watervogels (AEWA) 
  • de overeenkomst over de bescherming van kleine walvisachtigen in de Baltische Zee en de Noordzee (ASCOBANS) 
  • 'Memorandum of understanding' (MoU) over de waterrietzanger (Acrocephalus paludicola)

Het 'Wetlands'-verdrag of de Ramsar-conventie is de overeenkomst over watergebieden die van internationale betekenis zijn, in het bijzonder als woongebied voor watervogels. De conventie w aakt over het behoud en rationeel gebruik van watergebieden door lokale, regionale en nationale acties en door internationale samenwerking die bijdraagt aan het verwezenlijken van duurzame ontwikkeling over de hele wereld.

De internationale natuurbescherming heeft extra aandacht voor het mariene milieu. Op de website van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu vindt u meer informatie over: 

  • Antarctica 
  • walvissen 
  • sleepnetvisserij en een netwerk van beschermde gebieden

Nationale aanpak

België heeft een eigen strategie uitgewerkt om de biodiversiteit te beschermen.

Om de problematiek van de biodiversiteit beter te integreren in het beleid van de federale overheidsdiensten is er een actieplan voor biodiversiteit in ontwikkeling. Vier actieplannen moeten goedgekeurd worden in 2008 (ontwikkelingssamenwerking / transport / wetenschapsbeleid /economie)
Meer informatie over 'De Biodiversiteitsstrategie 2006-2016' vindt u op de website van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu.

De gewesten buigen zich eveneens over deze problematiek. Biodiversiteit valt voor een groot deel onder hun bevoegdheid.

De status van de biodiversiteit in Vlaanderen komt aan bod op de site van het Instituut voor Natuur en Bos. Een aparte website biedt bovendien een overzicht van allerhande cijfers over het natuurbeleid. Het actieplan voor het behoud, herstel en ontwikkeling van biodiversiteit maakt deel uit van het MINA-plan.

De biodiversiteit in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt besproken op de website van Leefmilieu Brussel - BIM.

Het Waals Gewest heeft een aparte site over de biodiversiteit in Wallonië (fr). Een observatorium van de fauna, de flora en de habitats zorgt voor het verzamelen en analyseren van gegevens over de biodiversiteit. Bovendien wordt de toestand van het milieu in het Waals Gewest op basis van veranderende indicatoren geanalyseerd aan de hand van rapporten en kerncijfers van de 'Etat de l’Environnement wallon' (fr). Ook hier is er bijzondere aandacht voor de fauna, de flora en de habitats.

Onderzoeks- en kenniscentra

Zowel het Vlaamse Instituut voor natuur- en bosonderzoek als het Waalse 'Centre de Recherche de la Nature, des Forêts et du Bois' is een onderzoeks- en kenniscentrum voor natuur en het duurzame beheer en gebruik ervan: